Waarom dit minderheidskabinet ook een kans is voor Rob Jetten

NRC VandaagNieuws

maandag 19 januari 2026 04:00

Samenvatting

De uitzending start met een reclameboodschap over het Active Growth Fund, waarna de geopolitieke spanningen tussen de VS en Europa centraal staan. Donald Trump kondigt strafheffingen aan op Europese landen, waaronder Nederland, vanwege militaire activiteiten in Groenland. Hij eist formeel eigendom over het eiland en dreigt met heffingen, wat leidt tot felle kritiek van Europese leiders en overweging van tegenmaatregelen ter waarde van 93 miljard euro. De relatie staat op scherp en een speciale EU-top kondigt zich aan. Tegelijkertijd kent Nederland de vorming van een minderheidskabinet bestaande uit D66, CDA en VVD. Dit brengt onzekerheid met zich mee, aangezien alles onderhandeld moet worden. De coalitie heeft een tekort van 10 zetels in de Tweede Kamer en 16 in de Eerste Kamer, waardoor samenwerking met oppositiepartijen zoals GroenLinks-PvdA en JA21 noodzakelijk is. Dit leidt tot een paradox: formeel sluit de coalitie deze partijen uit, maar hun steun is essentieel voor het functioneren van het kabinet. Het succes van Rob Jetten hangt af van zijn vermogen om deze complexe coalitie te leiden en wisselende meerderheden te bewerkstelligen. De oppositie bevindt zich in een lastig parket. Deals sluiten is moeilijk vanwege eigen belangen, maar het kabinet laten vallen is riskant, omdat kiezers moe zijn van snel vallende kabinetten. Geert Wilders voert een keiharde oppositie en schildert het kabinet af als een \"afbraak van Nederland\", wat JA21 onder druk zet om zich hierbij aan te sluiten. Aan de linkerkant marker Jesse Klaver zijn onderhandelingspositie, waardoor samenwerking voor Jetten moeilijk wordt. Een sprankje hoop zit in het premierschap, gezien de lange ambtstermijnen van eerdere premiers als Lubbers, Kok, Balkenende en Rutte. Het dilemma: je wordt premier door als leider van de grootste partij in een campagne te scoren, wat conflict en onderscheid vereist, maar zodra je kandidaat-premier bent, moet je direct veranderen. De Rijksvoorlichtingsdienst adviseert nieuwe premiers om een traject van een half jaar tot een jaar te volgen om hun imago te veranderen van partijleider naar premier van alle Nederlanders. Dit houdt in dat men zich beheerst, integer en wat saai moet opstellen, buitenlandse leiders ontmoet, veel tijd met de koning doorbrengt en oog toont voor gewone mensen. Het doel is om boven de partijen te komen staan en politieke controverse te vermijden. Een voorbeeld van mislukking is Dijkhoff, die direct door Wilders werd gepolitiseerd en niet geloofwaardig reageerde. Rob Jetten wordt als potentiële toekomstige premier gezien. Hij zou een neutrale en onpartijdige houding moeten aannemen, wat lastig kan zijn in een tijd van sterke ideologische tegenstellingen. Een gevoelig dossier voor hem is de landbouw, vanwege zijn eerdere voorstel om de veestapel te halveren, wat mede leidde tot de boerenprotesten van 2019. Als premier zou hij mogelijk het beste uit beeld kunnen blijven bij dergelijke conflicten, maar de vraag is of hij die rol aankan. Als minister van Klimaat en Energie heeft Jetten eerder bewezen een vaardig bestuurder te zijn, bijvoorbeeld door effectief alternatieven voor Russisch gas te regelen na de inval in Oekraïne. Tijdens een bezoek aan het aardbevingsgebied in Groningen na de verkiezingsoverwinning lijkt Jetten het advies van de RVD op te volgen door te luisteren naar de lokale bevolking en zich in te zetten voor het stoppen van de gaswinning. Het bezoeken van het A-bevingsgebied en het voeren van gesprekken met toeslagenouders behoren tot de nieuwe rol die hij nastreeft. De komende tijd moet worden gelet op dergelijke momenten. Een interessante vraag is hoe vaak hij in actie komt en in welk tempo hij statuur verwerft boven de rest van de politiek.